گروه طراحی پارچه و لباس
خبری - آموزشی 

 يكي از قديمي‌ترين انواع رودوزي‌ها در گيلان كه پيشينه آن حتي به سال‌هاي 550 تا 330 پيش از ميلاد مي‌رسد، قلابدوزي يا رشتي‌دوزي است در اين دوخت، زمينه پارچه از جنس ماهوت به‌وسيله نخ‌هاي ابريشمي رنگارنگ با نقوشي زيبا،‌ بديع و اصيل تزيين مي‌شود. قلابدوزي از زمان‌هاي بسيار دور در گيلان خصوصاً‌ در رشت از رونق خاصي برخوردار بوده و هنوز از درخشان‌ترين جلوه‌هاي هنر تزييني اين سرزمين است.

در همه نمونه‌هاي قلابدوزي، نقوش به‌صورتي زيبا و ماهرانه در زمينه‌اي با رنگ تيره دوخته شده كه بسيار دلنشين و چشم‌نواز است. علاقه خاص هنرمندان گيلاني به‌نقوش گياهي و هندسي و روي آوردن آنها به رنگ‌هاي جذاب و ناب،‌ از عشق به طبيعت سرچشمه گرفته و اين يكي از خصوصيات و ويژگي‌هاي اصيل هنر بومي منطقه محسوب مي‌شود.

قلابدوزي ازجمله هنرهاي خاص و بومي اين منطقه است كه آشنايي با آن ازنظر تكنيك دوخت، رنگ‌آميزي، خلق اشكال هندسي و نباتي و تركيب موزون آنها، به مراتب جالب توجه است. ريشه اين هنر- صنعت در گيلان به‌طور دقيق مشخص نيست؛ بر كسي معلوم نيست كه نخستين اثر قلابدوزي به‌دست كدام هنرمند و در چه زماني به‌وجود آمد.

مسلم اينكه، قلابدوزي از زماني رونق گرفت كه پرورش كرم ابريشم و توليد آن در گيلان رونق يافت و اين استان توليدكننده عمده اين محصول شد. در واقع اگر پرورش كرم و توليد ابريشم علت اصلي رواج اين هنر- صنعت نبوده، لااقل از دلايل عمده و مهم آن به‌شمار مي‌آيد؛ چرا كه يكي از مواد اوليه قلابدوزي، نخ ابريشم خالص است كه به سهولت در دسترس استادكاران قرار مي‌گيرد.

همزمان با ركود صنعت پيشرفته توليد ابريشم در گيلان، ورود كالاهاي تجاري مشابه و برخي مسائل فرهنگي و سياسي منطقه و دلايل اقتصادي ديگر، امروزه اين كالا اعتبار پيشين خود را از دست داده است.

در وصف قلابدوزي رشت مطالب چنداني نوشته نشده، اما اين نوع دست‌دوزي‌ها ازجمله مواردي است كه بررسي كامل و وسيعي را مي‌طلبد. اين هنر ازنظر طرح و رنگ همچنان يگانگي خود را حفظ كرده است.

قلاب‌دوزان رشت غالباً به‌دليل تحولات اجتماعي چند دهه گذشته، از اين پيشه دست كشيده و كارگاه‌هاي كوچك خود را به كارهاي ديگري اختصاص داده‌اند. خوشبختانه با حمايت‌هاي همه جانبه سازمان ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري استان گيلان، گام‌هايي در جهت ارتقاي كميت و كيفيت و رشد و شكوفايي اين هنر ظريف برداشته شد كه البته اگر علاقه مفرط استادكاران قلابدوز به اين هنر زيبا و ارزشمند نبود،‌ شايد امروز نامي از آن باقي نمي‌ماند.

استادكاران گيلاني در كارگاه‌هاي كوچك خانگي كار مي‌كنند و اغلب در رشت سكونت دارند. از ميان استادكاران چيره‌دستي كه از چند دهه پيش تاكنون نسبت به اين هنر ارزنده وفادار مانده و موجب پيشرفت و بقاي آن گشته‌اند مي‌توان از: مرحوم استاد "حسين رشتي"، مرحوم استاد "هدايت فرودي"، مرحوم استاد "حسين مظلوم"، استاد "عباس حافظي" و استاد "عباسعلي بي‌پناه" نام برد.

قلابدوزي يا رشتي دوزي درحال‌حاضر براي تزيين سجاده، جاقرآني، لبه پرده، زيرليواني، رويه ميز، رويه كوسن، رويه دمپايي زنانه، كفش زنانه، بقچه سوزني و... مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

در هر قطعه قلابدوزي شده وحدت و هماهنگي ميان نقوش، رنگ‌بندي، جنس پارچه‌ زمينه، مرغوبيت نخ ابرايشم ثبات رنگ آن و تكنيك دوخت، سبب زيبايي كار مي‌شود.

صنعتگران براي پديد آوردن هر قطعه قلابدوزي گام به گام پيش مي‌روند؛ ابتدا طرح مورد نظر را انتخاب مي‌كنند،‌ آن را به روي پارچه انتقال مي‌دهند و سپس به نحوه رنگ‌بندي و در نهايت به دوخت آن مي‌پردازند.

با رعايت اصول و فنون قلابدوزي مي‌توان به يك اثر با كيفيت مطلوب و زيبا دست يافت. طرح‌ها و نقوشي كه در قلابدوزي مورد استفاده قرار مي‌گيرند، عموماً‌ برگرفته از آثار گذشتگان بوده و ريشه‌اي كهن در فرهنگ و هنر اين سامان دارند. نقوش و طرح‌هاي متداول قلابدوزي، اعم از گياهي، هندسي و جانوري عبارتند از:

1. نقوش گياهي
بته جقه، گل و بوته، گل انار، غنچه، سه برگ تاجي، سه برگ بته جقه‌اي شاهبرگ گل پنج پرهلالي، سه دندانه، گل آهار، گل پيله، آلبالو، خوشه‌انگوري و...

2. نقوش هندسي
ترنج‌، سرترنج، هشتي هلالي، مجمعه‌اي، بازو بندي، شمسه‌اي، لچك ترنجي، لوزي و...

3. نقوش جانوري
نقوش گل و مرغ، نقش پاطاووسي

قلاب مهمترين وسيله اين هنر- صنعت است كه جنس آن فلزي بوده و دسته‌اي چوبي و خراطي شده دارد. جريده، كارگاه و كتل نيز از ديگر ابزار كار قلابدوزي است.

استادكاران در نحوه رنگ‌آميزي به دو شيوه سنتي و في‌البداهه(بدون پيش طرح) عمل مي‌كنند. در شيوه سنتي پس از انتخاب طرح و انتقال آن بر روي پارچه، هر يك از نقوش را با قلاب مي‌زنند، رنگ‌هايي از پيش تعيين شده اما در شيوه في‌البداهه، رنگ خاصي به‌طور قراردادي درنظر گرفته نمي‌شود و در همه اين نمونه‌ها نتيجه كار بسيار زيبا است.

انواع قلابدوزي عبارت از معمولي(گلدوزي)،‌ رودوزي، تكه‌دوزي و معرق‌دوزي(ته‌دوزي) است كه با دوخت‌هاي متنوعي چون زنجيره‌دوزي، دندان‌موشي(بند)، كومه و پيچ(پشت‌دوزي) پارچه‌هاي ساده را تزيين كرده و روحي جاري مي‌بخشد.
 

[ چهارشنبه بیست و هشتم فروردین 1387 ] [ 9:53 ] [ حسینیان ]
معرفي
پرده دوز کسی است که بتواند از عهده اندازه گیری ابعاد محل نصب پرده ، انتخاب و محاسبه مقدار پارچه جهت پرده ، والان و سایبان جهت اماکن مختلف ، راه اندازی و سرویس و نگهداری چرخ خیاطی و ماشین اورلوک ، انتقال مدل روی پارچه ، برش و دوخت انواع پرده ، والان ، آستری و سایبان بالا رونده ، دوخت تزیینات پرده های دوخته شده ، اتوکاری آنها و نصب انواع پرده ها برآمده و همچنین با نکات ایمنی و بهداشت محیط کار و نیز پیشگیری از حوادث ناشی از کار برآید .
 
نمونه وظايف
1. آشنایی با انواع پرده و کاربرد آن
پرده ساده
پرده دکوری
پرده چپ و راست
پرده آبشار (تونلی یا ماه)
پرده هلالی یا هفت و هشت
پرده دراپه (بادبزنی، طاوسی، شهرزاد)
پرده های دو قسمتی
پرده های والان دار
2. آشنایی با انواع والان و کاربرد آن
والان ساده
والان جناقی (مجلل، جناقی، پلیسه ای)
والان آبشار (تونلی یا ماه)
والان هلالی یا هفت و هشت
والان فیبری
والان پفکی
والان دراپه ای (بادبزنی، طاوسی، پروانه ای، تک دراپه ای، چند دراپه ای، شال، ساده و ...)
3. توانایی انتخاب پارچه مناسب از نظر جنس، طرح و رنگ جهت پرده، سایبان، والان و کاربرد آن در آشپزخانه، پذیرایی، اتاق خواب، اتاق خواب بچه و سالنهای تئاتر و سینما
4. آشنایی با روانشناسی رنگها
5. آشنایی با انواع جنس و طرح پارچه با توجه به کاربرد آن
مخمل (ابریشمی- نخی)
ابریشمی
نخی (کتان- چلوار)
ساتن (ساده- گلدار)
تور (ساده- حاشیه دار- تمام گل)
کرپ
ویسکوز
پشمی
حریر
راه راه
چهارخانه
طرحهای میوه ای
طرحهای تک دوزی شده
6. شناسایی اصول شناخت ثبات رنگ پارچه
7. آشنایی با وسایل اندازه گیری
متر (فلزی- پارچه ای)
کاغذ
خودکار
8. آشنایی با انواع درب و پنجره
شکل درب
سایه بافی
شکسته
کشویی
دو درب
ناودانی
کوتاه و بلند (پاچلاقی)
9. شناسایی اصول اندازه گیری ابعاد (طول و عرض) محل و زوایای نصب پرده
10. توانایی اندازه گیری ابعاد و زوایای محل نصب پرده
11. توانایی انتخاب پارچه مناسب از نظر جنس، طرح و رنگ جهت پرده، سایبان، والان و کاربرد آن در آشپزخانه، پذیرایی، اتاق خواب، اتاق خواب بچه و سالنهای تئاتر و سینما
12. توانایی محاسبه مقدار پارچه لازم برای انواع پرده با توجه به عرض پارچه و مدل پرده
13. توانایی انتقال مدل پرده روی پارچه
14. توانایی برش پارچه جهت انواع پرده
15. توانایی راه اندازی، سرویس، نگهداری دوخت با چرخ خیاطی و ماشینهای اورلوک
16. توانایی دوختن انواع پرده، والان و آستری (جدا و چسبان) و کاربرد آن
17. توانایی دوخت تزئینات پرده
18. توانایی اتوکاری کارهای دوخته شده
19. توانایی نصب انواع پرده ها
20. توانایی پیشگیری از حوادث و رعایت نکات ایمنی و بهداشت کار
[ چهارشنبه بیست و هشتم فروردین 1387 ] [ 9:48 ] [ حسینیان ]
 صنايع دستی بختياريها، ويژگيها و مختصاتی دارد که با انواع توليدات مشابه به دست ديگران قابل تميز دادن است بخشی از اين ويژگيها به اين شرح است:

 

- فعاليت در رشته صنايع دستی کاری است صد در صد زنانه که تمام مراحل آن را زنان و دختران انجام می دهند و مردان در توليد آنها هيچ نقشی ندارند.

 

- صنايع دستی بختياری فقط انواع بافتها را شامل می شود. تقريبا اغلب زنان و دختران ايلياتی با آنها آشنايی دارند.

 

- بافندگان معمولا از نقشه برای بافتنی استفاده نمی کنند مگر اينکه به قصد تفنن بخواهند محصولی شبيه به فرآورده های ديگر داشته باشند. يا وقتی سفارشی برای مشتری دريافت کنند که ملزم به اجرای نقش و طرح پيشنهاد شده مشتری باشد. پس به طور کلی نقشهايی که برای تزيين بافته ها به کار می برند ذهنی است.

 

- معمولا از مواد اوليه توليد شده توسط خودشان بهره می گيرند و در موارد محدودی از نخ پنبه ای کارخانه ای به عنوان تار بافته هايشان استفاده می کنند.

 

- از امتيازات توليدات بختياريها، عدم تشابه و ناهمانندی کارهايشان است و اين به دليل عدم استفاده از الگو و مدل برای نقوش توليداتشان است. تنوع و گوناگونی رنگ و نقش در بافته های زنان و دختران بسيار زياد است و کمتر می توان ديد که بافنده ای دو يا چند محصول يک اندازه و يک نقش با رنگ واحد توليد کند.

 

- بافندگان محلی از دارهايی استفاده می کنند که به صورت افقی است.

 

- نقش ها و طرحهايی که در قاليبافی منطقه به کار می رود عبارتند از نقشه های خشتی، بيد مجنون، ترنج، طاووس، سرو، کاج، گلدان، و گل چالشتری.

انواع بافته های عشاير بختياری:

در چهارمحال و بختياری، صنايع دستی متنوعی وجود دارد که عشاير از مواد اوليه تهيه شده از طريق دامهايشان به مصرف ريسندگی و بافندگی می رسانند. اين دسته از هموطنان بر مبنای مختصات زندگی اجتماعی شان که خود توليدی و خود مصرفی را ايجاب می کند، محصولات متنوع و متعددی توليد می کنند که برخی از آنها عبارتند از:

 

لی، هورژين (خورجين)، قالی، خرسک، سياه چادر، چوقا، موج، وريس، نمکدان (کيسه ای جهت نگهداری نمک)، سفره آردی.

قاليبافی:

فرش بختياری با نقش کاملا ويژه و متفاوت خود در ميان فرشهای ايرانی مشخص است.

قاليهای بختياری به طور عمده دارای گره ترکی و معمولاً دو پوده است. در اين نوع بافت، نخ خامه از روی دو تار مجاور به عقب رفته و بعد از دور زدن تارها از زير قسمت کمانی روی تارها بيرون آمده به سمت بالا کشيده می شود و سر آن را قيچی می کنند و بعدازهر رديف بافت، دو پود روی قسمتهای بافته شده قرار می دهند و با کلکيت (دفتين) آن را می کوبند.

 

معروفترين نوع قاليهای بختياری، قاليهايی موسوم به "بی بی بف" است. که هم از نظر ابعاد و هم از نظر نقش و مواد اوليه مصرفی با ساير فرشهای ايرانی تفاوت کلی دارد اين قاليها را منحصرا بی بی ها که از امکانات مادی بالايی برخوردار بودند می بافتند.  در حال حاضر بافتنی بی بی بفها در چالشتر در منطقه شهر کرد پيگيری می شود. اما توسط اجتماعات روستايی و آن هم در چهار چوب صنايع دستی و به نام قالی خشتی.

 

نقش های مورد استفاده در قالی بی بی بف که به خشتی نيز معروف هستند، نقش های گياهی و شکارگاهی می باشند که به آن جانوری نيز می گويند.  در طرح خشتی از انواع پرنده، سرو کاج و حيوانات و گياهان استفاده می شود.

 

از مناطق مهم بافت قالی درمنطقه بختياری می توان از شهرکرد، چالشتر، بخش شوراب و روستاهای فارسان، باباحيدر و چلگرد و اردل نام برد. اکثر قاليهايی که به نام قالی بختياری شهرت دارد، در منطقه چهارمحال بافته مي شود.

 

قاليهاي چالشتر از معروفيت جهانی برخوردار است و اصالت نقشه و ثبات رنگ و دقت در بافت از مشخصات آن است.

 

قالی يلمه:

 

 اين قاليها توسط عشاير يلمه بافته می شود دارای رنگ ثابتی است و معمولاً از نه رنگ در بافت آنها استفاده می شود که عبارت است  از: آبی، لاکی، سبز، سرمه ای، سفيد، بنفش و سياه. و دارای تار و پود پشم هستند.

 

گل پتو:

اين فرش که با استفاده از گلهای پهن بافته می شود به گل فرنگی هم معروف است. در فرادنبه از بخش های شهرستان بروجن بافت اين فرش توسط زنان انجام می شود و نقشه آن معمولا ذهنی است.

 

کف ساده:

 فرشی است بدون نقش و با زمينه سفيد که بيشتر در چالشتر بافته می شود.

 

گل مينا:

نقشه اين فرش توسط شخصی به همين نام که اهل تبريز بوده است طراحی شده است. بافنده در انتخاب رنگ آن آزاد است و معمولا از رنگهای گياهی و با پود پشم هم بافته می شود. و در متن فرش رنگ مينايی و گلهای ريز به کار می رود. نقشه گل مينا، لچک ترنج و هندسی است که گاهی به شکل گرد يا بيضی هم بافته می شود و در فرش رنگ مينائی و گلهای ريز به کارمی رود. از مشخصه های طرح اين فرش اين است که يک قسم از آن در کليه نقشه تکرار می شود.

 

چهار رنگ:

اين فرش حدود 50 سال پيش در روستای دستنا توسط يحيی خان بختياری طراحی شده است و در بافت آن فقط چهاررنگ به کار می رود.

 

گبه:

 نوعی قالی گره دار با پرز  بسيار بلند به بلندی  دست کم يک سانتيمتر و پود فراوان از سه تا هشت پود در هر رج معمولا درشت بافت. هر گاه شمار رشته های پود در هر رج از سه تجاوز نکند و پرزهم کوتاهتر باشد دستباف را قالی گبه می خوانند.

 

خرسک: قاليچه هايی با پرز بلند و درشت بافت که مرغوبيت چندانی ندارد و خود مصرفی است.دارای نقشه های ساده مرکب از مثلث و لوزی است و بيشتر در ايل بافته می شود.

 گليم و لی :

گليم های عشايری که اصطلاحا به آنها "لی يا سرانداز" گفته می شود، برای پوشاندن رختخواب و وسايل داخل چادر که روی چل قرار می گيرند به کار می رود. و دارای بافت "رندی" است که بافتی بسيار مشکل و وقت گير است.

هورژين:

خورجين يا به گويش بختياری "هورژين" از صنايع دستی مهم عشاير  بختياری است که به دست زنان ايلياتی روی دارهای افقی بافته می شود. خورجين پوششی تزيينی است که وسايل زندگی عشاير در آن قرار می گيرد و چون در هنگام کوچ و در زمان زندگی در سياه چادر در معرض ديد قرار دارد جنبه زيبا شناختی و تزيينی و اعتقادی  قوم بختياری در نقوش و بافت آن تجلی می يابد. خورجين حکم صندوقچه ای را دارد که با اتصال بندينک های آن به يکديگر و زدن قفل به آخرين بندينک در آن کاملا بسته شده و قابل حمل روی چاپار می شود. (هنگام کوچ) يا در گوشه ای از چادر(به هنگام اطراق) قرار می گيرد. معمولا از نقوش هندسی برای تزيين خورجين استفاده می شود. لبه های طرفين کيسه ها ی خورجين پس از دوخت با موی بز شيرازه دوزی می شود.

 

"چرک" يا تار خورجين از نخ پنبه و پود آن در قسمتهای مختلف تماماً از پشم است.

 

طرح کلی آن که چند نوع تکنيک بافت در آن به کار می رود شبيه به قطعه کف پوشی است که يک قسمت آن (روی هر طرف) دارای بافت رندی "رندی بافت" و قسمت  ديگر (پشت هرطرف) دارای بافت ساده و قسمتی ديگر با تکنيک "گندی بافت" مانند قالی بافته می شود و اين قسمت قالی باف در پايين و گوشه های خورجين قرار می گيرد تا به هنگام کوچ در ايل راهها و در برخورد با سنگهای کوهستان مقاومت بيشتری داشته باشد.

 

قطع خورجين پس از دوخت در حدود يک متر در 70سانتيمتر می شود.

هورژ (خورج) و مهده:

هورژ (خورج) بافته ای است که از وسايل زنان محسوب می شود. يک کيسه دوطرفه که دو روش ساده بافت و قالی باف در آن به کار رفته است. تکنيک ساده بافت در قسمت پشت هر طرف از کيسه ها و  تکنيک ساده بافت در قسمت روی هر طرف از کيسه ها. هورژ نيز از هر طرف بطور جداگانه قفل و کليد می شود. اندازه هورژ کوچکتر از هورژين است و از بافته هايی است که منحصرا در ايلات مصرف دارد.

مهده:

مهده در ايل بختياری جزو وسايل زنان محسوب می شودکه وسايل خودرادر آن جای می دهد. پس از اتمام بافت، از يک ضلع تا زده می شود و با موی بز آن را می دوزند. مهده نيز مانند هورژ قفل و کليد دارد. از مهده گاهی اوقات به جای بالش ويابه قول خود بختياريها زيرگوشی استفاده می شود.

هورژ (خورج) ترک:

اين وسيله که مانند هورژ از يک کيسه دوطرفه به اندازه تقريبی هرطرف 25 × 20 سانتيمتر ساخته می شود از بافته هايی است که در قديم بيشتر بافته می شد. وسيله ای مردانه است. مردان ايل پول و اشياء مردانه مانند وسايل اصلاح صورت خود را درآن جای می دهند و قفل و کليد می کنند. تار در خورج ترک از ترکيب پشم و مو و گاه از پنبه است و پود تماما از جنس پشم است. روی هر طرف آن با بافت رندی نقش می اندازند.

هور:

هور کيسه ای است دوطرفه که به طور عمده برای حمل گندم و آرد و گاهی برای غلات ديگر و حبوبات به کار می رود. از خورجين کمی کوچکتر است و اطراف جيبهای آن کاملا دوخته می شود. گوشه يکی از لبه های آن را بدون اينکه بدوزند باز می گذارند به اين دليل که از اين گوشه دوخته نشده برای پرکردن و خالی کردن مواد غذايی ذکر شده استفاده کنند.

 

در قديم از 3 روش بافت(ساده، رندی، گندی) در آن استفاده می شده است. ولی امروزه نقشها به روش ساده بافته می شود و در قسمت پايين طول هر طرف، گندی بف(قالی بافت) بافته می شود تا همانند خورجين در هنگام حمل و کوچ از ساييدگی آن جلوگيری شود.

 

اندازه هر طرف آن 80 × 60 سانتيمتر است که هر دهانه در حدود 50 کيلوگرم ظرفيت دارد.

شله:

يک کيسه دوطرفه ساده بافت است که گاهی تماما از نخ بافته می شود. تار آن هميشه از جنس پنبه است. برای جابجايی مشک، سنگ، و چوب به کار می رود و هيچ گونه نقشی روی آن به چشم نمی خورد. در آن نيز باز می ماند.

 

توربه يا توبره:

محصول ديگری که عشاير بختياری با شيوه های بافتی ذکر شده توليد می کنند توبره و يا به گويش بختياری «توربه»؛ که حالتی کيسه مانند دارد و شبيه کوله پشتی است. برای نگهداری و حمل مواد غذايی يا ملزومات چوپانان از قبيل نان فطير، چای، قند، پياز، استکان، مشکول و ديگر مايحتاج آنها به کار می رود.

پشت توبره معمولا ساده بافت(گاهی، با نقوش پراکنده) است و روی آن دارای زمينه ساده و نقشهای رندی بافت است.

تی ير يا نمکدان:

بافته ای است مرکب از سه روش ساده، رندی، گندی(بافت گره ای) در ابعاد 60 × 40 سانتيمتر که در آن نمک می ريزند. تارو پود مابين رجهای رندی بافت و گندی بافت از جنس پنبه و بافت قسمت رندی و گندی پشمی است . روی نمکدان رندی بافت و قسمت پايينی آن، سه تا پنج سانتيمتر به سبب سايش کمتر ته نمکدان، گندی بافت است. پشت نمکدان ساده بافت است. دوطرف نمکدان با موی بز بافته می شود وروی شانه ها، تارهای اضافی دسته دسته به هم پيچيده يا گيس بافی شده يا به صورت منگوله تزيينی در می آيد.

جل (روزيني) :

پوششی است که روی حيوان می اندازند و بار روی اين پوشش قرار می گيرد. جل بافته ای چهار گوش در ابعاد50/1 × 10/1 متر و معمولا دو قسمتی است و با تسمه سينه بند، تنگ شکم بند، و يک زير دم مجهز به يک تکه نمد به نام رفيده  به پشت حيوان بسته می شود. به هنگام تزيين حيوانی که مختص عروس يا بی بی (زن خان) است، "رفيده" را با پارچه ساده ای می پوشانند و روی آنرا با مهره های رنگی و دکمه تزيين می کنند.

نقش های جل با توجه به نوع استفاده آن، بافتهای متفاوتی دارد. گاهی زمينه ساده و نقش ها قالی بافت است، گاه زمينه ساده و نقش ها رندی بافت، و گاهی زمينه ساده و نقش ها رندی بافت و قالی بافت است . زمانی تماماً قالی بافت است و زمانی کاملا ساده بافت و بدون نقش است. تار جل از نخ پنبه يا پشم و قسمتهای رندی بافت و قالی از جنس پشم است.

روزينی بافته قالی بافتی است که روی زين قرار می گيرد و عشايری که وضع مالی خوبی دارند از آن استفاده می کنند. دور تا دور روزينی منگوله های رنگی بزرگ و کوچک آويزان می کنند.

سرفه آردی يا سفره آردی:

نان، غذاي اصلی عشاير بختياری را تشکيل می دهد و آرد که ماده اوليه پخت نان است بسيار مقدس است و به طور گندم که قوت اصلی عشاير بختياری است بسيار مقدس و از منزلت بالايی برخوردار است. پس نان بايد جايگاه خاصی برای خود داشته باشد. به همين دليل سفره مخصوصی برای آن بافته می شود که در گويش بختياری به «سرفه آردی» معروف است. سفره آردی دارای بافت گليمی يک رو يا رندی بافت است که گاهی وسط آن ساده بافت با حاشيه اي  نقشدار است . تار آن پنبه ای و پود آن از پشم است و به شکل مربع 1 × 1 متر و گاهی مستطيل است. متن سفره آردی ساده، يک قسمتي نقشدار، دو قسمتی نقشدار و چهار قسمتی نقشدار ديده شده است.

پيش سينه:          

بختياريها پيش سينه را برای تزيين و افزودن زيبايی حيوان می بافند و مانند گردنبندی به دور گردن ماديان حلقه می کنند. احتمالا در تزيين حيوانی که عروس يا بی بی بر آن سوار می شود نيز به کار می رود. اين بافته تماما روش "رندی" بافته شده و جنس تار آن از پنبه و جنس پود آن از پشم است.  بافت وسط پيش سينه با عرض حدود 25 سانتيمتر در طرفين متوقف می شود، ولی در وسط به شکل مثلثی ادامه می يابد و به راس آن ختم می شود.

وريس:

وريس نوعی نوار منسوج و تسمه مانند است که در زندگی عشاير بختياری کاربردهای زيادی دارد و اغلب به عنوان طناب (در عرضهای متفاوت برای مصارف مختلف) مورد استفاده قرار می گيرد. بختياريها برای بافت اين نوع محصول از شيوه خاصی بهره می گيرند.

بهون يا سياه چادر:

بافت سياه چادر به عنوان محصولی خود مصرفی در بين تمام عشاير ايران مرسوم است و طبعاً بختياريها نيز از اين قاعده مستثنی نيستند.

عشاير بختياری از سياه چادر با عنوان "بهون" ياد می کنند و هر بهون به تناسب کوچکی يا بزرگی اندازه اش مرکب از 14 تا 20 " لت " (قطعه) است که طول هر کدام از لت ها شش تا ده متر و عرض آن 40 تا 6 سانتيمتر است که برای بافت آن به همکاری دو نفر بافنده به مدت ده تا پانزده روز مورد نياز است.

لت های چادر به شکلی خاص از پهنا کنار هم گذاشته شده با موی بز به هم دوخته می شود، در نتيجه روزهای آفتابی شعاعهايی از خورشيد از محل درزها به داخل می تابد و در روزهای بارانی نيز قطراتی از باران از محل درزها به داخل نفوذ می کند، در حاليکه ساير قسمتهای چادر به دليل خاصيت ويژه مو در برابر رطوبت متورم می شود، در نتيجه آب به داخل چادر نفوذ نمی کند. سياه چادر در مقابل باد مقاوم است و در زمستان داخل آن گرم و تابستان خنک است. دستگاه بافت بهون همان دستگاه معمول عشايری است.

جاجيم وآورآرتهده:

يکی ديگر از دست بافتهايی که در زندگی بختياريها مورد استفاده قرار می گيرد "جاجيم" است که به شکل نوارهايی باريک به عرض 18 تا 35 سانتيمتر و طول 20 تا 25 متر تماماً از پشم بافته می شود. پس از بافت، آن را به قطعاتی با طول مناسب تقسيم می کنند و از پهلو به يکديگر می دوزند، در نتيجه سطح يکپارچه ای حاصل می شود که به مصرف روانداز (تهيه لحاف) می رسد.

چله کشی جاجيم معمولا روی زمين صورت می گيرد. ضمن بافت آن تارها از روی کار ديده می شود، در حاليکه پود در زير آنها مخفی است و برخلاف ساير منسوجات که در آنها نقش با پود شکل می گيرد، در جاجيم نقش ها به واسطه تارها ايجاد می شود.

افزون بر اين، بختياريها با استفاده از شيوه بافت جاجيم نوارهای تسمه مانندی نيز توليد می کنند که به آورآرتهده شهرت دارد و برای حمل گهواره بچه برپشت مادر هنگام کوچ به کار می رود.

وجم

موج نوعی رختخواب پيچ و شبيه جاجيم است که مانند ساير بافته های بختياری جنبه خودمصرفی دارد. با اين وجود بافت آن چندان رايج نيست و فقط عده بسيار کمی از عشاير آن را توليد می کنند و اغلب در شرايطی که به موج احتياج داشته باشند آن را از موج بافان دزفولی يا شوشتری می خرند. طول دستگاه موج بافی پنج تا هفت متر در نوسان است ( طول تارها حدود 7 متر و عرض موج بين 80 تا 100 سانتيمتر ) يعنی بين سردار و زيردار آن حدود پنج تا هفت متر فاصله است . بعد از اتمام بافت موج (با توجه به اندازه آن) آن را دو يا سه قسمت کرده از پهنا به هم می دوزند. تارو پود موج تماماً از پشم است از موج برای بستن رختخوابها و همچنين روانداز استفاده می شود.

چوقا:

چوقا که گاهی چوخا نيز تلفظ می شود، نوعی عبای دهقانی است که زنان از پشم سفيد طبيعی می بافند و دارای خطوط عمودی آبی تيره يا مشکی است که مردان بختياری آن را روی لباسهای خود می پوشند. ماده اوليه چوقا پشم است که زنان بختياری آن را به گونه ای بسيار نازک و ظريف می ريسند و روی دستگاههای ساده بافت، نواری با عرض حدود 50 تا 70 سانتيمتر (بسته به اندازه مورد نظر) و طول 5/2 متر، می بافند. اين نوار از دو قسمت مساوی و متفاوت تشکيل می شود. بلندی چوقا تقريباً تا سر زانو می رسد و جلوی آن کاملا باز است. چوقا فاقد آستين است. بهترين نوع چوقا که توسط زنان کيارسی بافته می شود به "کيارسی بف" معروف است و دارای بافت بسيار ظريف بوده و تار آنها از جنس پنبه است. و از بازار خريداری می کنند. دار چوقا به صورت افقی و تک نفره است. برای اينکه نخ پشمی مورد استفاده در بافت چوقا ظريف و يکنواخت ريسيده شود، آن را به هنگام پره گرداندن (نخ ريسی) از سوراخی که روی ناخن بلند انگشت شست تعبيه شده است می گذرانند.

نمد مالی :

نمد مالی از ابتدايی ترين شيوه های نساجی است که بشر به آن دست يافته است. ماده اوليه آن از پشم است که در اثر رطوبت و فشار در هم تنيده شده و نوعی منسوج را به وجود می آورد. استحکام، انعطاف پذيری و ارزان و در دسترس بودن مواد اوليه از مزايای آن محسوب می شود ابزارکار برای تهيه نمد ساده و ارزان است و نمد مالان مزد اندکی برای توليد آن دريافت می کنند. مجموعه اين عوامل باعث شده است که نمد منسوجی ارزان و قابل دسترس باشد. حتی زمانی که صرف توليد نمد می شود کوتاه است. يک زير انداز نمدی به هر اندازه ای که باشد يک روز وقت   می گيرد و 3 تا 4 روز طول می کشد تا خشک شود. حتی نمدهايی که قسمت هايی از آنها کهنه و فرسوده می شوند قابل تبديل به نمدهای کوچکتر برای مصارف ديگری هستند. شيوه کار آن که از زمانها قديم تا کنون تغييری نکرده است آسان است. نيش گزندگان و چنگ و دندان درندگان و حتی اشياء تيز و برنده کمتر به آن کارگر است.

نمد در ايالات و عشاير و در روستاها و حتی در شهر مصرف دارد. گاهی از نقش ها و رنگهای زيبايی برای نقشدار کردن آن استفاده می شود. برای کپنک که نوعی پوشش چوپانی است، زيراندز، جليقه، شنل، زيرمنقلی و پوشش اسب و قاطر کاربرد دارد. شهرکرد مهمترين مرکز ساخت نمد است درمناطق ديگر استان چهارمحال و بختياری از جمله فارسان و لردگان نيز توليد می شود.

نقوش مورد استفاده در نمد عبارتند از: ترنج، حقه، خشت، سه جام، يک جام.

کلاه مالی:

کلاه مالی که بيشتر در شهرستانهای شهر کرد و بروجن توليد می شود از صنايع دستی بومی منطقه چهارمحال و بختياری است. مردان بختياری معمولاً از کلاه نمدی که جزيی از لباس محلی آنان است استفاده می کنند. کلاهها به رنگهای مشکی، قهوه ای و سفيد هستند و نوعی از آن به کلاه خسروی معروف است. مواد اوليه اين کلاهها کرک بز، پشم، صابون و رنگهای شيميايی و گياهی است.

گيوه دوزی:

از ديگر فعاليتهای چهار محال و بختياری گيوه دوزی است که بيشتر در شهرستانهای شهرکرد و بروجن رايج است. بروجن مهم ترين مرکز فعاليت گيوه دوزی است. گيوه که پاافزاری مقاوم و راحت و متناسب با منطقه کوهستانی اين استان و گذرگاههای صعب العبور آن بخصوص در فصول کار و فعاليت است، در سالهای اخير از رواج و رونق آن کاسته شده است که يکی از مهم ترين دلايل آن کمبود جنس و گرانی آن است.

گيوه های بافته شده از تخت پارچه ای و گاهی لاستيکی و رويه آن از نخ و نوارهای متصل کننده از چرم گاو است. رويه گيوه معمولاً از شهرضا و آباده و تخت گيوه بيشتر از شهرضا و شيراز وارد می شود. در يک کارگاه با يک نفر استادکار روزی يک جفت گيوه دوخته می شود. انواع گيوه های اين منطقه عبارت است از: گيوه تخت ملکی، تخت لاستيکی و غلاتی.

قفل سازی:

قفل سازی در چالشتر از شهرهای استان چهار محال بختياری از دير باز رواج داشته است. قفل سازان چالشتری اين حرفه را از پدران خود آموخته اند و می شود گفت که شغلی ارثی است. ساخت آن به اين شکل است که ابتدا تنه قفل که حاوی دستگاه قفل است ساخته می شود و سپس زبانه آن را که از حلقه در يا جعبه آن می گذرد جوش می دهند و سوراخ قفل را با مته کمانی حفر می کنند. سپس کار سوهان زدن رويه قفل و حلقه را انجام می دهند که نياز به ظرافت خاصی دارد و در آخر تمام قفل را پرداخت می کنند.

به طور کلی در چالشتر که مرکز فلزکاری بوده است کليه ابزار فلزی مانند چاقو، قيچی، کلاه خود، شمشير و ديگر ابزار مورد نياز در بافت گليم و قالی و خياطی توسط هنرمندان قفل ساز انجام می شده است. همچنين انواع انبر، درکوب و وسايل تزيينی مورد استفاده در درها و پنجره ها با ظرافت و سليقه های خاصی ساخته می شد. تزئينات و نقوش روی درهای چوبی بوسيله ميخ هاي تزئينی به استحکام و زيبايی درها کمک می کرده است. از ديگر محصولات دست ساز اين بخش تفنگ بوده است که بنام استاد اين کار احمد نيکزاد (احمد قفل ساز) معروف است.

[ چهارشنبه بیست و هشتم فروردین 1387 ] [ 9:42 ] [ حسینیان ]
مسوول غرفه پيامبر اعظم (ص) مستقر در چهارمين نمايشگاه‌قرآن كريم استان كرمان از دوخت پته كرماني براي تزيين مرقد مطهر حضرت علي (ع) در نجف اشرف خبر داد.

"طيبه كاوياني" روز سه‌شنبه در گفت و گو با خبرنگار ايرنا افزود: اين پته نفيس متبرك به لفظ جلاله‌الله و نام مبارك پنج تن آل عبا است.

او گفت: كار دوخت اين پته همزمان با آغاز بكار چهارمين نمايشگاه قرآن استان كرمان شروع شده است.

كاوياني ادامه داد: اين پته بعد از پايان دوخت به حرم مطهر امام علي(ع) در نجف اشرف فرستاده و بر روي مرقد آن امام همام پهن مي‌شود.

او اضافه كرد: در دوخت اين پته كانون فرهنگي اجتماعي پيامبر اعظم (ص)، اداره كل بانوان استانداري كرمان و چند تن از بانوان داوطلب كرماني همكاري دارند.

پته‌دوزي يكي از هنرهاي دستباف بانوان كرماني به شمار مي‌رود و از شهرت جهاني برخوردار است. ك/‪۳‬

[ چهارشنبه بیست و هشتم فروردین 1387 ] [ 9:1 ] [ حسینیان ]

به : كارشناسی تكنولوژي و گروه هاي آموزشي متوسطه

از : گروه آموزشی دوخت تزیینی

موضوع : صدور معرفی نامه با عنوان زیر به بهانه فرا رسیدن هفته مشاغل

 

مدیریت محترم تولید پوشاک ژینکو بهشهر

احتراماَ عطف به هماهنگی های حضوری قبلی و تلفنی در هفته جاری در خصوص بازدید دو کلاس درس الگوسازی و برشکاری هنرستان شهید سازگار بهشهر در تاریخ های پنجشنبه 29/1/87 و شنبه 31/1/87 ضمن تقدیر و تشکر از همکاری و حسن نیت جنابعالی در امر پیشبرد اهداف متعالی آموزش و پرورش ، خواهشمند است موافقت فرمائید تا متعاقب این دو بازدید با هماهنگی قبلی برنامه بازدیدی نیز برای دانش آموزان هنرستان های ایثار و ابتکار ناحیه 1 ساری و الزهرا و سمیه ناحیه 2 ساری ونکاُ  گلوگاه منعقد گردد .

 

                                                                          

                                                       با تشکر  حسینیان

[ چهارشنبه بیست و هشتم فروردین 1387 ] [ 8:41 ] [ حسینیان ]

 

عملكرد سه ماهه دوم گروه آموزشي دوخت تزئيني سازمان آموزش و پرورش

 

·        مقاله آشنايي با تأثير رنگ ها

·        مقاله رنگشناسي

·        ‌ مقاله پرده مناسب فضای پذیرایی از مهمان

·        مقاله تاریخچه شلوارهای جین آبی

·        شرح وظايف سرپرستان كارگاه

·        آموزش تزئینات میوه ای روی پارچه

·        آموزش کوسن دوزی تکه دوزی

·        مقاله تأثير نماز بر بيماري فشار خون

·        صورتجلسه بودجه بندی طراحی لباس

·        صورت جلسه کارگاه آموزشی نازکدوزی

·        مقاله استاد راد

·        آيا ميدانيد

·        رشته خياطي و طراحي لباس زنانه

·        معرفی سایتهای مفید رشته دوختهای تزئینی

·        کتابهای کمک آموزشی

·        تازه های علمی

·        كميته تخصصي وبودجه بندي سوال و تعيين منبع استاتدارد الگو ساز و برشكار زنانه

·        كميته تخصصي وبودجه بندي سوال و تعيين منبع استاتدارد طراحی لباس زنانه

·        صورت جلسه كميته تخصصي تكه دوزي

·        بودجه بندي استاندارد رشته نازكدوزي درجه  2

·        كميته تخصصي وبودجه بندي سوال و تعيين منبع استاتدارد سرمه دوزي

·        مقاله ملیله دوزی یا سرمه دوزی

·        مقاله ست کردن لباس

·        نام رشته مهارتى :  *خياطي لباس زنانه(مجموعه هفتم)

·        آموزش كوسن با گل برجسته

·        مقاله قلابدوزي رشت

·        مقاله روکاری (رودوزی):

·        سؤالات آزمون عروسكدوزي

·        بازدیداز شهرستانهاي نكا قائمشهر محمود آباد بابل بهشهر- ساري ناحيه دو  و يك

·        داوري دست ساخته هاي ناحيه 2

·        برگذاري آزمون علمي و عملي شهرستان ساري

·        جلسه تخصصي  براي سر پرستان كارگاه

·        كارگاه آموزشي راسته دوزي

·        كارگاه آموزشي پولك و منجوق دوزي

·        تشكيل بانك سوال راسته دوزي  و سرمه دوزي و تكه دوزي

·        تهيه جزوه پرده دوزي

·        تشكيل بانك سوال نازكدوزي جلد 5

·        بروز رساني وبلاگ

·        ارتباط و تبادل نظر با گروههاي آموزشي تهران منطقه 14-10-3و تبريز اصفهان شيراز

·        و........

·        كميته تخصصي وبودجه بندي سوال و تعيين منبع استاتدارد عروسكدوزي

·        كميته تخصصي وبودجه بندي سوال و تعيين منبع استاتدارد ابريشم دوزي

·        مقاله تاريخچه پارچه شناسي

·        ثبت و پاسخ گويي به نامه رسيده از شهرستانها

·        تهيه نرم افزار پرده دوزي

·        تهيه نرم افزار راسته دوزي

·        تهيه نرم افزار ديكشنري اصطلاحات طراحي و دوخت

·       تهيه نرم افزار تاريخچه سوزن دوزي ايران

 

             

                       حسینیان                                                                                                                

[ سه شنبه سیزدهم فروردین 1387 ] [ 21:1 ] [ حسینیان ]

- طرح اصلی سوزن دوزیهای دوره هخامنشی ، از چه اشکالی تشکیل شده است ؟

الف) حیوانات و اشکال هندسی وگلهای رمزی                     ج) گلهای وحشی وحیوانات وبته جقه   

ب) حیوانات واشکال هندسی                                              د) حیوانات ،اشکال هندسی وبته جقه

 

2- قبایی که پارسیان می پوشیدند از چند بخش تشکیل شده بود؟

الف) از سه بخش مجزا     ج) از دو بخش که به هم دوخته شده اند    ب) از دو بخش مجزا         د) از یک بخش

 

3- اغلب پارچه های بافته شده دوران هخامنشی از چه جنسی بوده است ؟

الف) ابریشم- پشم کتان     ج) ابریشم پنبه کتان         ب) پشم پنبه کتان         د) ابر یشم پشم پنبه

 

4- در دوران هخامنشی بیشتر از چه رنگهایی استفاده شده است ؟

الف) ارغوانی لاجوردی سبز زیتونی فیروزه ای نارنجی و قهوه ای

ب) لاجوردی سبز یشمی فیروزه ای نارنجی

ج) ارغوانی لاجوردی زرد نارنجی وخاکستری

د) ارغوانی لاجوردی سبز زیتونی فیروزه ای زرد وخاکستری

 

5- سوزن دوزیهای که درسده سوم پیش از میلاد در ایران رایج بوده است با چه نوع نخ و طرحی دوخته شده است ؟

الف) نخ زرین وتصویر برگ مو                                       ج) نخ زرین تابیده وتصویر برگ مو

ب) نخ زرین تابیده وتصویر برگ مو ، خوشه انگور، پیچک    د) نخ گلابتون و تصویر برگ مو وخوشه انگور 

 

 

 

 

6- معمولا بر روی شلواری که پادشاه ساسانی می پوشیده چه تزئینی انجام می شده است ؟

الف) نقده دوزی و ده یک دوزی                             ج) گلابتون دوزی و ده یک دوزی

ب) نقد دوزی و گلابتون دوزی                               د) گلابتون دوزی و زری دوزی

 

7- درسده پنجم و ششم هجری روی لباس بانوان چه دوختی انجام می شده است ؟

الف) ده یک دوزی گبر دوزی مضاعف دوزی قیطان دوزی و مرصع دوزی

ب) گبر دوزی مضاعف دوزی قیطان دوزی مرصع دوزی و یراق دوزی

ج) نوار دوزی گبر دوزی مضاعف دوزی ده یک دوزی و مرضع دوزی

د) گبر دوزی ده دوزی نوار دوزی قیطان دوزی یراق دوزی

 

8- مارکوپولو سیاح معروف ونیزی که درقرن 7 هجری قمری به ایران مسافرت کرد در شهر تبریز ازچه
پارچه ای نام برده است ؟

الف) پارچه های ابریشمی و زری گرانبها                              ج) پارچه های پشمی و زری دوزی

ب) پارچه های زری گرانبها                                             د) پارچه های اطلس و زری گرانبها

 

9- بخارا دوزی و زغره دوزی در کدامیک از شهر ها ی ایران رواج داشته است ؟

الف) شرق خراسان بخارا سمرقند                             ج) شمال خراسان سرخس وتربت جام

ب) جنوب خراسان کاشمر فردوس                            د) شرق خراسان بیرجند بخارا

 

10- در دوران قاجار مدل دامن بانوان و نوع کار آن چه بوده است ؟

الف) دامن کوتاه کلوش یراق دوزی گلابتون دوزی مروارید منجوق و زغره دوزی

ب) دامن بلند کلوش یراق دوزی گلابتون دوزی مروارید منجوق و زغره دوزی

ج)  دامن کوتاه نیم کلوش یراق دوزی گلابتون دوزی مروارید منجوق و زغره دوزی

د) دامن کوتاه کلوش یراق دوزی گلابتون دوزی مروارید منجوق و زغره دوزی

[ سه شنبه سیزدهم فروردین 1387 ] [ 20:19 ] [ حسینیان ]

 

1- نخستين نشانه اي كه از وجود پارچه منسوج در ايران موجود مي باشد طي …… به دست آمده است

الف : 500 سال قبل از میلاد              ب : حفريات شوش

 ج:تلاش و كوشش محققان              د: ده هزار سال پيش از ميلاد

  2- كدام نخ از پروتئين مخصوص به نام كراتين تشكيل مي شود ؟

 الف: نخ پشم      ب : نخ ابريشم            ج : نخ گلابتون            د : نخ نقده  

3- درياچه هاي نازك ، بهترين روش انتقال و طرح اندازي چيست ؟

الف : شطرنجی کردن               ب : از طريق شيشه         ج : از طريق كاربن        د : از طريق پودر ذغال و مداد

 

4- طرح گردان چيست  ؟ 

الف : از بهم پیوستن خطوط شکسته بوجود می آید     .       ب: از بهم پيوستن خطوط مستقيم به وجود مي آيد .

ج:  از بهم پيوستن خطوط منحني به وجود مي آيد .        د : هیچکدام

5- كدام مليله از مفتولهاي برنجي به ضخامت  %15 و %18 تهيه مي شود ؟

 الف:ملیله طلایی      ب : مليله اصل     ج : مليله نقره اي                  د : مليله بدل

6- مليله اي كه قطر آن نسبت به بقيه كلفت تر و چهار پهلو مي باشد، كدام است ؟ 

       الف) مليله براق     ب) مليله ساده                      ج) مليله اصل                    د) مليله بدل    

[ سه شنبه سیزدهم فروردین 1387 ] [ 20:16 ] [ حسینیان ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

تزئینات لباس را نمیتوان به یک یا چند مورد محدود کرد هر گونه سلیقه ودستاوردی برای زیبایی لباس را می توان عملی دانست . مثل استفاده از دکمه . تور دانتل . تور گیپور . پولک دوزی . شرابه های تزئینی . اینه کاری و دکمه های متعددوزیبا . چرم دوزی . پوست دوزی و خلاصههر گونه تزئیناتی برای لباس را میتوان در نظر گرفت ولی نکته اصلی برای حفظ تناسب وزیبایی لباس هماهنگی وایجاد فرم صحیح برای لباس اسپرت نبایستی از کارهای تزئیناتی مثل سنگ وپولک استفاده کرد ویا برعکس برای لباس های شب و عروس و میهمانی های اسپرت باشد جهت تزئین استفاده نمود .......
امکانات وب
فروش بک لینک طراحی سایت عکس